Presentatie van ‘De lanterfanter’ – Nederlandse vertaling van roman van Yusuf Atılgan (19 mei, Amsterdam)

Op 19 mei verschijnt De lanterfanter, de Nederlandse vertaling van de roman Aylak Adam.

‘De lanterfanter’ is het debuut van de Turkse schrijver Yusuf Atilgan. Het verscheen in 1959. En het was een heel ongewoon debuut: C., de hoofdpersoon, is een van de eerste tegendraadse figuren in de Turkse literatuur.

C. verzet zich tegen de dagelijkse verplichtingen die het leven van de anderen kenmerken. Hij leeft van een erfenis en verlummelt zijn dagen in de kroegen, trams en straten van Istanbul, op zoek naar het enige dat zijn leven zin kan geven: de ware liefde, die ene onvindbare vrouw. Niets anders geeft hem voldoening, noch de kortstondige romantiek, noch de kunst. Relaties met de mensen om hem heen, die hij grotendeels verafschuwt, doen dat al helemaal niet. Maar kan een mens zonder anderen? En hoe anders is hijzelf?

Tijdens een feestelijke presentatie stellen uitgever Jurgen Maas en vertaler Hanneke van der Heijden het boek voor.
Muzikanten van Het Levantijns Orkest spelen muziek uit de wereld van De lanterfanter: het Istanbul van de jaren vijftig.

Plaats: Podium Mozaiek, Amsterdam
Datum: donderdag 19 mei 2016
Aanvang: vanaf 20u

Toegang is vrij.

Voor een fragment uit de roman, klik hier.

 

Net verschenen: ‘Dat vreemde in mijn hoofd’ van Orhan Pamuk

Zes jaar na het Het museum van de onschuld is er een nieuwe roman van Orhan Pamuk in het Nederlands verschenen: Dat vreemde in mijn hoofd. Het boek beschrijft ‘het leven, de avonturen en dromen’ van Mevlut Karataş, een optimistisch ingestelde jongen die in de jaren zestig van een dorp in de buurt van Konya verhuist naar Istanbul om daar met zijn vader als venter geld te verdienen.

Dromen heeft de jonge Mevlut twee: een meisje en een eigen zaak. Een meisje naar zijn hart vindt hij als een van zijn neven trouwt. Hij vangt haar blik temidden van de bruiloftsgasten. Drie jaar lang schrijft Mevlut haar brieven, dan besluit hij haar te schaken. Maar als hij na een tocht door de bergen bij een bliksemflits haar gezicht ziet, dringt de vraag zich op: gaat het in het leven om wat je zelf graag wilt, of om wat het lot voor je in petto heeft?

Mevluts dromen over een eigen zaak komen uit als hij na vele jaren venten met yoghurt, met boza, een dikvloeibare gierstdrank, met krasloten, gebakken rijst met kikkererwten en allerlei andere zaken, een zaakje met zijn boezemvriend opent. Mevlut kan zich bedrijfsleider noemen. Maar ook dan blijft het lopen door de donkere straten van Istanbul lokken.

Een straatventer is natuurlijk bij uitstek iemand die getuige is van het dagelijks leven in een stad, van de veranderingen die zich binnenshuis en op straat afspelen. En in Istanbul verandert nu eenmaal voortdurend van alles. Dat vreemde in mijn hoofd is dan ook niet alleen een familiegeschiedenis waarin Mevlut en zijn gezin centraal staan. De roman geeft tegelijkertijd ‘een beeld van Istanbul tussen 1969 en 2012 gezien door de ogen van tal van personen’, zoals het in de tweede helft van de ondertitel heet. Lees verder…

‘Radeloos als we waren’ tijdens de Vertalersgeluktournee (9, 11 en 20 mei 2016, Nijmegen en Amsterdam)

In april en mei trekt de Vertalersgeluktournee weer door Nederland. Welke keuzes maakt een vertaler? Voor welke dilemma’s komt zij (of hij) te staan? Wat maakt het vertalersvak zo mooi?

In een aantal boekhandels verspreid door Nederland spreken vertalers over hun vak en over het boek dat ze recentelijk vertaalden. De boeken die aan de orde komen zijn alle genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2016.

Radeloos als we waren van de Turkse auteur Barış Bıçakçı is een van de genomineerden voor deze prijs. Op 9, 11 en 20 mei zal ik in boekhandels in Amsterdam en Nijmegen iets over mijn vertaling van deze roman vertellen.

Het programma van deze drie avonden is als volgt: Lees verder…

De Droste-vertaler. Over het vertalen van ‘Radeloos als we waren’ van Barış Bıçakçı

De roman Radeloos als we waren van Barış Bıçakçı is genomineerd voor de Europese Literatuurprijs. Naar aanleiding van de nominatie vroeg boekhandel Athenaeum in Amsterdam me iets te schrijven over de vertaling van de roman. Onderstaand stuk is ook op de website van de boekhandel gepubliceerd. Hier is een fragment uit de roman te lezen. 

 

Een vertaler vertalen

Waarom, vraag je je soms af, zijn er toch zo weinig romanpersonages die vertalen? Universiteitsdocenten, reizigers, artsen, journalisten, rijke nietsdoeners, arme werklozen, daarvan zijn in romans genoeg voorbeelden te vinden. Zelfs over schrijvers schrijven schrijvers graag. Maar hoofdpersonen die vertalen? 

Dat een vertaler een vertaler vertaalt is dan ook een zeldzaamheid. Als vertaler van Turks proza heb ik me de afgelopen jaren ingeleefd in een middeleeuwse miniatuurschilder aan het Osmaanse hof, in een gemeenteambtenaar in een perzikenboomgaard, in een vergane zeeman, in een verhalenventer van het spoor, in Orhan Pamuk die over zijn jeugd vertelt, in een boom, een hond, een muntstuk. Maar in een vertaler, nee.

Totdat uitgeverij Leesmagazijn Bizim Büyük Çaresizliğimiz ter vertaling aanbood, de vierde roman van Barış Bıçakçı (1966). De auteur maakte zijn literaire debuut met een dichtbundel. Dat geldt voor meer auteurs in Turkije, maar Bıçakçı heeft ook na zijn overstap op proza een precieze, poëtische stijl behouden. Bizim Büyük Çaresizliğimiz, dat in 2004 verscheen, betekende Bıçakçı’s literaire doorbraak in Turkije, overigens zonder dat hij ook maar enig vraaggesprek of interview gaf, zelfs zijn foto is nauwelijks te vinden. Maar Bıçakçı en zijn roman zijn in nog een heel ander opzicht bijzonder: de hoofdpersoon en verteller van het verhaal, Ender, verdient zijn brood met vertalen.

 

Beloftes van somberheid

Of eigenlijk is Ender een halve hoofdpersoon. Niet omdat hij vertaalt, moet ik er meteen even bij zeggen, want de uitoefenaars van ons beroep worden helaas maar al te vaak aangezien voor een soort schimmensen, schaduwfiguren, halfschrijvers. Ender is in zekere zin maar half mens vanwege de verbondenheid met zijn boezemvriend Çetin, het andere hoofdpersonage, en hun beider tekortkomingen; ze maken ‘met zijn tweeën hoogstens één man’, zoals hij in het verslag van hun lange, hechte vriendschap schrijft. De twee mannen van eind dertig hebben net eindelijk samen een flat betrokken als de ouders van studente Nihal bij een verkeersongeluk omkomen en zij bij hen intrekt. Wanneer ze alle twee op de veel jongere Nihal verliefd worden, blijkt nog eens zozeer hoe de twee mannen worstelen met het leven, met de ouderdom.

Ender werkt thuis en vertaalt boeken voor Turkse uitgevers. Zelf ben ik niet zo’n thuiswerker, en de uitgevers voor wie ik boeken vertaal houden kantoor in Nederland, maar op een paar van dat soort details na: daar zat ik plots met werktafel en al op een Droste-blik. Ender, met zijn hang naar herhaling in zijn poging het verstrijken van de tijd te bezweren, zou er misschien van dromen een plaats te bemachtigen in een Drosteplaatje, dat zich met rigide wettigmatigheid tot in het oneindige herhaalt, maar zou het ons, andere vertalers, niet nog mismoediger maken dan het vastgeklonken zijn aan onze stoel al doet, dat onding in onze kantoren waarop we noodgedwongen vele uren doorbrengen? De titel van Bıçakçı’s roman, Radeloos als we waren, beloofde ook al niet zo veel vrolijks. Lees verder…

Workshop literair vertalen Turks – Nederlands (16 april 2016, Utrecht)

Altijd al eens willen weten hoe een literair vertaler zijn keuzes maakt? En waarin literair vertalen verschilt van bijvoorbeeld juridisch of technisch vertalen?

Voor iedereen met een goede kennis van Turks en Nederlands geef ik samen met mijn collega Mustafa Özen op zaterdag 16 april 2016 een workshop literair vertalen uit het Turks voor beginners.

Deelnemers aan de workshop krijgen enkele weken vóór aanvang ter vertaling een fragment uit een roman of een kort verhaal van een bekende Turkse schrijver thuis gestuurd. Aan de hand van de vertalingen van de deelnemers bespreken we tijdens de dag allerlei aspecten van literair vertalen. Waar moet je bijvoorbeeld opletten bij het vertalen van een dialoog? Zijn de namen van gerechten en kledingstukken echt zo onvertaalbaar als vaak wordt gedacht? Hoe wordt een Nederlandse tekst even soepel als het Turkse origineel?

Voor meer informatie en aanmelding, klik hier. Voor vragen, stuur een emailtje via het contactformulier op deze site, klik hier.

Datum:           16 april 2016, van 9.30 – 17.30 uur
Plaats:            Utrecht-Centrum
Docenten:      Hanneke van der Heijden en Mustafa Özen

 

‘Radeloos als we waren’ van Barış Bıçakçı genomineerd voor de Europese literatuurprijs 2016

Zojuist is bekend geworden dat de roman Radeloos als we waren van de Turkse auteur Barış Bıçakçı is genomineerd voor de Europese literatuurprijs.

Bıçakçı’s roman, in Nederland uitgegeven door uitgeverij Leesmagazijn, staat samen met negentien andere romans uit Europa op de longlist van de Europese Literatuurprijs. De twintig titels zijn door dertien Nederlandse boekhandels geselecteerd als de beste Europese romans die in 2015 in het Nederlands zijn verschenen.

Een vakjury zal uit de longlist een shortlist van vijf boeken kiezen. De shortlist wordt op 8 juni bekend gemaakt tijdens een feestelijke bijeenkomst in Spui25 in Amsterdam.

Radeloos als we waren (Turkse titel: Bizim Büyük Çaresizliğimiz) kwam in Turkije uit in 2004. Het is de lichtvoetige en ontroerende geschiedenis van twee vrienden in Ankara, Ender en Çetin, die een jonge studente als huisgenote krijgen, twee mannen van middelbare leeftijd en hun terloopse worsteling met het leven en het ouder worden. Klik hier voor meer informatie over Radeloos als we waren..

Klik hier voor een fragment uit de roman. Lees verder…

De ondernemende vertaler op de vertaalslag (7 maart 2016, Amsterdam)

Vertalers vertalen. Maar vaak niet alleen dat. Veel vertalers schrijven ook over de literatuur die ze vertalen, spreken erover op avonden, ze dragen ideeën voor boeken en auteurs aan bij uitgevers en tijdschriften. Of brengen hun vertalingen zingend ten gehore.

 

De Vertaalslag – een feestelijke avond over literair vertalen – staat dit jaar in het teken van de ondernemende vertaler.

Met vier sprekers:

Hans Abbing, econoom en beeldend kunstenaar, is gepromoveerd op de economie van de kunsten. Zijn studie Why Are Artists Poor? gaat onder meer over de samenhang tussen subsidieverstrekking en armoede onder kunstenaars. Is ook de ondernemende vertaler gedoemd een financiële krabbelaar te blijven?

Kiki Coumans, vertaalster Frans en redacteur van poëzietijdschrift Awater, gaat in een vraaggesprek met Jasper Henderson in op haar ervaringen met uitgevers en de soms lange adem die nodig is om een project van de grond te krijgen.

Anneke Pijnappel, vertaalster en samen met vormgever Henrik Barends oprichter van onafhankelijke uitgeverij Voetnoot. Ze vertelt over de vaak intensieve samenwerking met de vertalers van hun bijzondere uitgaven.

Jan Rot, zanger, componist en veelgeprezen hertaler van meesterwerken uit de klassieke muziek, van musicals en bekende popsongs. Hij spreekt over durven en doen, artistieke vrijheid en vertalen naar de geest. En begeleidt zichzelf op gitaar.

De Vertaalslag vindt plaats op 7 maart 2016 in De Tolhuistuin in Amsterdam.
Aanvang: 20 uur.

Kaartjes voor de avond zijn te verkrijgen bij de kassa van De Tolhuistuin en hier.

 

Een bozaventer in Istanbul – nieuwe roman van Orhan Pamuk

Eind vorig jaar verscheen na zes jaar een nieuwe roman van Orhan Pamuk, Kafamda Bir Tuhaflık. De titel (in het Nederlands: Dat vreemde in mijn hoofd) is ontleend aan een lang episch gedicht van William Wordsworth: The Prelude; or, Growth of a Poet’s Mind. Wordsworth beschrijft daarin zijn leven en zijn ontwikkeling tot dichter:  ‘strangeness in my mind, / A feeling that I was not for that hour, / Nor for that place.’

Ook Pamuks roman beschrijft een leven. Niet dat van een dichter – tenminste niet van een dichter die zijn poëzie op papier zet. Pamuks roman gaat over een straatventer, Mevlut Karataş, en over ‘de poëzie van de vreemde dingen die door zijn hoofd spelen’ wanneer hij in Taksim en andere oude wijken van Istanbul over straat loopt om yoghurt en de winterdrank boza te verkopen. Daarmee doet Mevlut enigszins denken aan Ka, de dichter die in een van Pamuks eerdere romans, Sneeuw, veelvuldig door de straten van de oostelijke stad Kars loopt terwijl hem af en toe een nieuw gedicht invalt.

Maar terwijl Ka is geboren en getogen in Istanbul en afreist naar een stad in de provincie, maakt Mevlut juist een reis andersom. In 1969, hij is dan twaalf, verhuist hij van het Anatolische dorp waar hij zijn jeugd heeft doorgebracht naar Istanbul in de hoop daar een ander bestaan op te bouwen. Het is een reis die miljoenen mensen in Turkije de afgelopen vijftig jaar hebben gemaakt.

‘Tot nu toe heb ik steeds verteld over de mensen die in Istanbul zijn geboren,’ zei Pamuk in een interview bij het verschijnen van zijn roman. ‘Toen ik geboren werd telde de stad een miljoen inwoners. Nu zijn dat er vijftien miljoen. Ik wilde die veertien miljoen beschrijven.’ Maar Pamuk haast zich te benadrukken dat zijn hoofdpersoon niet gezien moet worden als een inwisselbare representant van al die migranten in Istanbul. Pamuk: ‘In slecht geconstrueerde sociale romans zijn het meestal de middenklassen, de mensen met een goede opleiding en een culturele bagage, de rijken die een individu zijn. De anderen zijn op zijn hoogst een aandoenlijk, kleurig detail. [...] Waar ik het hardst aan heb gewerkt is het tot uitdrukking brengen van de individualiteit van mijn armoedige hoofdpersoon, ik wilde hem kunnen beschrijven als iemand die ook door dat vreemde in zijn hoofd anders is dan alle anderen, ik wilde hem kunnen beschrijven als Hamlet.’

Hier is een fragment uit de roman te lezen (in het Turks; klikken op ‘Tadımlık’).

De Nederlandse vertaling komt begin 2016 uit bij De Bezige Bij, in een vertaling van Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn.

 

Nâzım Hikmet-festival in Amsterdam (29 september – 3 oktober 2015)

Theater Rast in Amsterdam viert haar 15-jarig jubileum met een multidisciplinair festival gewijd aan het werk en het leven van de Turkse dichter Nâzım Hikmet (1902-1963). Het programma omvat onder meer de vertoning van een documentaire, lezingen, een theatrale poëzieperformance en een theaterconcert. Nâzım Hikmets meesterwerk Mensenlandschappen vormt de basis voor een ‘spoken word performance’.

Het festival wordt georganiseerd door Theater Rast & reART Collective i.s.m. Podium Mozaïek, Agora Lettera en Poetry Circle Nowhere. Şaban Ol, Micha Wertheim, Can Dündar, Genco Erkal en Selim Doğru en anderen verlenen hun medewerking aan het programma.

Voor het volledige programma, klik hier.

Kaartjes zijn te verkrijgen vanaf 15 augustus – klik hier.

 

Toen de tractor naar Turkije kwam – Reportage van Yaşar Kemal

Op 28 februari stierf in Istanbul de schrijver Yaşar Kemal (1923-2015). Jarenlang was hij Turkijes kandidaat voor de Nobelprijs voor de literatuur. Zijn debuutroman, Kleine Memed, is een van meest en een van de eerst vertaalde Turkse boeken. In veel landen, ook in Nederland, begint de Turkse literatuur met Yaşar Kemal.

Maar behalve fictie schreef Kemal ook journalistieke reportages. Ze verschenen in de periode 1951 – 1963 in het dagblad Cumhuriyet, en maakten indruk door hun levendigheid en sociale betrokkenheid. Voor veel van zijn artikelen bracht Kemal lange tijd door met de mensen waarover hij schreef. Om door te kunnen dringen tot de kern van het verhaal, van de werkelijkheid, moet je met de mensen leven, echt leven, en vergeten dat je slechts als schrijver deel uitmaakt van hun leven, schrijft hij in het voorwoord bij een bundeling van zijn stukken. Daarin verschilt naar zijn mening een reportage van een nieuwsbericht, en daarin komt een reportage overeen met literatuur. Kemal zelf is in de verhalen uitdrukkelijk aanwezig, maar als iemand die voortdurend in gesprek is met zijn omgeving. Zijn reportages staan dan ook vol dialogen – ook in dat opzicht betekenden ze een vernieuwing.

Voor de digitale reader van het tijdschrift 360 Magazine vertaalde ik een van Kemals reportages. Het stuk verscheen oorspronkelijk in februari 1960, en maakte deel uit van een serie over de vele mensen die, om uiteenlopende redenen, hun dorpen op het Anatolische platteland hebben moeten verlaten en in Istanbul een nieuw bestaan proberen op te bouwen. Anderen die in dezelfde omstandigheden verkeerden, kwamen als gastarbeider naar West-Europa.

Het artikel is nu ook hieronder te lezen.

 

Toen de tractor naar Turkije kwam

Waarom zo nodig naar de heuvels bij Eyüp, waar ik heg noch steg ken, terwijl er zoveel andere plaatsen zijn waar ik heen had gekund, Zeytinburnu bijvoorbeeld, of al die heuvels waar migranten uit de rest van het land wonen, de heuvels van zat ik hier maar niet, Çeliktepe, Kartal, de hellingen van Yakacık?

Ze zijn om allerlei verschillende redenen uit hun dorpen weggetrokken. Er komen steeds meer kinderen, er is niet genoeg grond voor iedereen, de koffers worden gepakt. Het heeft dat jaar te weinig geregend, ze hebben niks meer te eten, de koffers worden gepakt. Wil het drie jaar achtereen nauwelijks regenen, dan valt er in zo’n dorp niet te leven.

En dan is er een die wegtrok vanwege de tractor. Het is al een tijd geleden dat de tractor zijn intree in de dorpen heeft gedaan, dat de landheren die een tractor wisten te bemachtigen hun landarbeiders wegstuurden. Ik ben onderweg naar een familie die precies vanwege zo’n tractor zijn grond heeft moeten verlaten. Ik heb hun adres, maar het vinden van hun huis is een tweede. Uit die armenwijken vol provisorisch gebouwde huisjes is geen wijs te worden. Een wirwar van straten. Over hellingen en heuvels uitgespreid. Aan iedereen die ik tegenkom vraag ik waar Mustafa Kulaksız woont.

‘Mustafa Kulaksız. Hij moet hier ergens wonen. Hij komt uit een dorp in de buurt van Diyarbakır.’

‘Mustafa Kulaksız? Die ken ik niet, nooit van gehoord. Bij ons in de wijk komt trouwens niemand uit Diyarbakır. Die wonen ergens anders.’

‘Waar?’

‘Ergens anders.’

Daar sta ik dan.

‘Is er hier misschien iemand die Mustafa Kulaksız kent, heb jij hem wel eens gezien?’

‘Nooit van gehoord. Nee, nooit gezien… Kom je ook uit die streek soms?’

‘Nee.’

‘Waarom moet je hem dan hebben? Heb je werk voor hem?’

‘Nee.’

‘Geen idee.’

Lees verder…