Yusuf Atılgan en Murat Işık bij boekhandel Roelants (Nijmegen, 5 april 2018)

Op donderdagavond 5 april 2018 staat boekhandel Roelants in Nijmegen in het teken van het werk van de schrijvers Yusuf Atılgan en Murat Işık.

Yusuf Atılgan (1921 – 1989) maakte in Turkije onuitwisbare indruk met twee romans. Van Atılgans eerste roman, Aylak adam, verscheen in 2016 een Nederlandse vertaling: De lanterfanter. Eind vorig jaar volgde Hotel Moederland, de vertaling van Anayurt Oteli. Tijdens deze avond een feestelijke presentatie van Hotel Moederland en meer over het werk van Yusuf Atılgan en zijn invloed op schrijvers als Orhan Pamuk en Oğuz Atay door onder andere vertaalster Hanneke van der Heijden.

 

Murat Işık (1977) debuteerde in 2012 met de roman Verloren grond, een epische familiegeschiedenis die begint in Oost-Turkije, eind jaren zestig. Vorig jaar volgde Işıks tweede roman: Wees onzichtbaar. Een Turkse jongen in de Bijlmer weert zich samen met zijn zus en zijn moeder tegen zijn tirannieke vader. Tegelijkertijd is het gezin getuige van de veranderingen in de Bijlmer, die, bedoeld als vooruitstrevend stadsdeel, steeds meer verwordt tot een wijk met criminaliteit en raciale spanningen. Beide romans werden met een literaire prijs bekroond.

Plaats: Boekhandel Roelants (Oude mol)
Van Broeckhuysenstraat 34
6511 PJ  Nijmegen
Datum: 5 april 2018
Aanvang: 19u30
Entree: gratis
Reserveren kan met een mailtje naar roelants@roelants.nl

Klik hier voor de website van Boekhandel Roelants.

Voor een fragment uit Hotel Moederland klik hier; het nawoord bij de roman staat hier.

Personages die ‘Deugd’, ‘Vrij’ of ‘Revolutie’ heten – eigennamen in vertalingen

Naar aanleiding van het verschijnen van De vrouw met het rode haar, mijn vertaling van de nieuwe roman van Orhan Pamuk, vroeg tijdschrift Onze Taal me een kort stukje te schrijven over een vertaalprobleem en een -oplossing. Onderstaande bijdrage verscheen in het nummer van oktober 2017.

 

Probleem

Als er één ding is waaraan een vertaler niets hoeft te doen, zijn het wel eigennamen, zou je denken. Die kan hij simpelweg overtypen uit het origineel, of dat nu in het Engels, Duits of Swahili geschreven is. Emma Bovary heet Emma Bovary, of ze nu Frans spreekt of Nederlands, en Frits van Egters is ook in The Evenings gewoon Frits van Egters. Maar wat nu als in de brontaal haast iedere naam een zichtbare betekenis heeft, zoals in het Turks? Turken heten rustig ‘Deugd’, ‘Vrij’ of ‘Revolutie’. En waarom zou een romanschrijver de namen van zijn personages niet met een reden kiezen? Vertalen dan maar? Maar in dat geval is een tekst voor je het weet een Elckerlijc-achtige allegorie. Over het algemeen valt er voor de vertaler weinig meer te doen dan zuchten.

Oplossing

In één geval is er wel een oplossing: bij de namen van restaurants, bioscopen en kranten wekt de vertaling meestal geen bevreemding. In De vrouw met het rode haar (2017) van Orhan Pamuk, waar hoofdpersoon Cem steeds de nabijheid van het uitspansel voelt en zijn ontmoeting met de theateractrice Gülcihan in de sterren lijkt geschreven, heet de fictieve lunchroom daarom niet Yıldız, zoals in het Turkse origineel, maar De Ster (de Nederlandse betekenis van Yıldız), de openluchtbioscoop niet Güneş maar De Zon. En als er in een krant gebladerd wordt, is dat niet Hürriyet maar De vrijheid, niet Günaydın maar Goedemorgen – ook die namen zijn vertaald, al liggen die kranten bij iedere echte kiosk en blijven in zakelijke vertalingen hun namen altijd Turks. Want waarom zou de literair vertaler bepalen wat feit is en wat fictie als de auteur die twee juist graag vermengt?

 

En nu het Turks – interview door Roger Abrahams over de vertaling ‘De vrouw met het rode haar’

Journalist Roger Abrahams houdt van taal (en van geschiedenis). Op zijn website schrijft hij regelmatig over allerlei ‘niet-Nederlandse’ talen. Aramees bijvoorbeeld. Sinds dit jaar heeft hij ook een speciale rubriek ‘De vertalers’, een serie interviews waarin een vertaler iets vertelt over zijn of haar recente romanvertaling. Uitgangspunt voor het gesprek is een fragment uit de roman, in het Nederlands en in de brontaal, hoe onbekend die taal voor Nederlandstaligen ook mag zijn. Het intrigerende is dat ook als je een taal niet kent, je enkel door goed te kijken naar regelmatigheden in een fragment, toch allerlei structurele kenmerken kunt afleiden (en vragen kunt formuleren over de onbegrijpelijke rest).

Ook De vrouw met het rode haar, de Nederlandse vertaling van Orhan Pamuks Kırmızı Saçlı Kadın, is onder het mes gelegd. Voor wie een fragmentje uit het Turkse origineel wil zien, en meer wil horen over de roman en de Nederlandse vertaling: het interview staat hier.

 

Hoe vertaalden we de roman ‘Dat vreemde in mijn hoofd’ van Orhan Pamuk? (Vertalersgeluktournee, 5 april 2017, Haarlem; 19 april 2017; Utrecht)

In april en mei trekt de Vertalersgeluktournee door Nederland. Welke keuzes maakt een vertaler? Voor welke dilemma’s komt zij (of hij) te staan? En wat maakt het vertalersvak zo mooi?

In een aantal boekhandels verspreid door Nederland spreken vertalers over hun vak en over het boek dat ze recentelijk vertaalden. De boeken die aan de orde komen zijn alle genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2017.

De roman Dat vreemde in mijn hoofd van de auteur Orhan Pamuk is een van de genomineerden voor deze prijs. Op 5 april en 19 april vertellen vertaalsters Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn iets over de vertaling van deze roman.

Het programma van deze twee avonden is als volgt:

woensdag 5 april 2017, 19u30: Boekhandel Athenaeum, Haarlem

  • Hanneke van der Heijden over Dat vreemde in mijn hoofd van Orhan Pamuk (vertaald uit het Turks i.s.m. Margreet Dorleijn, De Bezige Bij)
  • Rien Verhoef over Notendop van Ian McEwan (uit het Engels, De Harmonie)
  • Annemarie Vlaming over Ons soort mensen van Juli Zeh (uit het Duits, Ambo|Anthos)

Entr’acte door Lisa Thunnissen (Spaans) en Anne Lopes Michielsen (Portugees) van de Vereniging van Nieuwe Vertalers

Gesprek met vertalers en publiek onder leiding van Toef Jaeger.

Toegang is gratis. Reserveren kan via haarlem@athenaeum.nl of in de winkel.

 

 

 

Woensdag 19 april, 20:00: Literaire Boekhandel Lijnmarkt, Utrecht

  • Margreet Dorleijn over Dat vreemde in mijn hoofd van Orhan Pamuk (vertaald uit het Turks i.s.m. Margreet Dorleijn, De Bezige Bij)
  • Lucienne Pruijs over Het oude land van Dörte Hansen (vertaald uit het Duits, HarperCollins Holland)
  • Harrie Lemmens over Reis naar het einde van António Lobo Antunes (vertaald uit het Portugees, Ambo|Anthos)

Entr’acte door Eva Wissenburg (Frans) en Anne Lopes Michielsen (Portugees) van de Vereniging van Nieuwe Vertalers
Gesprek met vertalers en publiek onder leiding van Nienke Willemsen

Klik hier voor een overzicht van alle avonden tijdens de Vertalersgeluktournee.

 

Hoe vertaalden we de roman ‘Dat vreemde in mijn hoofd’ van Orhan Pamuk? (Vertalersgeluktournee, 5 april 2017, Haarlem; 19 april 2017; Utrecht)

In april en mei trekt de Vertalersgeluktournee door Nederland. Welke keuzes maakt een vertaler? Voor welke dilemma’s komt zij (of hij) te staan? En wat maakt het vertalersvak zo mooi?

In een aantal boekhandels verspreid door Nederland spreken vertalers over hun vak en over het boek dat ze recentelijk vertaalden. De boeken die aan de orde komen zijn alle genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2017.

De roman Dat vreemde in mijn hoofd van de auteur Orhan Pamuk is een van de genomineerden voor deze prijs. Op 5 april en 19 april vertellen vertaalsters Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn iets over de vertaling van deze roman.

Het programma van deze twee avonden is als volgt: Lees verder…

‘Radeloos als we waren’ tijdens de Vertalersgeluktournee (9, 11 en 20 mei 2016, Nijmegen en Amsterdam)

In april en mei trekt de Vertalersgeluktournee weer door Nederland. Welke keuzes maakt een vertaler? Voor welke dilemma’s komt zij (of hij) te staan? Wat maakt het vertalersvak zo mooi?

In een aantal boekhandels verspreid door Nederland spreken vertalers over hun vak en over het boek dat ze recentelijk vertaalden. De boeken die aan de orde komen zijn alle genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2016.

Radeloos als we waren van de Turkse auteur Barış Bıçakçı is een van de genomineerden voor deze prijs. Op 9, 11 en 20 mei zal ik in boekhandels in Amsterdam en Nijmegen iets over mijn vertaling van deze roman vertellen.

Het programma van deze drie avonden is als volgt:

 

maandag 9 mei 2016, 19u30: Boekhandel van Rossum in Amsterdam
● Hanneke van der Heijden over Radeloos als we waren van Barış Bıçakçı (uit het Turks, Leesmagazijn)
● Liesbeth van Nes over Een heel leven van Robert Seethaler (uit het Duits, De Bezige Bij)
● Harm Damsma en Niek Miedema over Het boek van wonderlijke nieuwe dingen van Michel Faber (uit het Engels, Podium)
● Interactieve entr’acte door Vertaalkriebels, netwerk voor jonge vertalers
Moderatoren: Joost Baars & Frieda Jacobowitz

 

woensdag 11 mei 2016, 19u30: Boekhandel Dekker van de Vegt in Nijmegen
● Martin de Haan over Onderworpen van Michel Houellebecq (uit het Frans, Arbeiderspers)
● Manon Smits over De Jonge Bruid van Alessandro Baricco (uit het Italiaans, De Bezige Bij)
● Hanneke van der Heijden over Radeloos als we waren van Barış Bıçakçı (uit het Turks, Leesmagazijn)

 

vrijdag 20 mei 2016, 20u: Boekhandel van Pampus in Amsterdam
● Hanneke van der Heijden over Radeloos als we waren van Barış Bıçakçı (uit het Turks, Leesmagazijn)
● Sophie Kuiper over Waar vier wegen samenkomen van Tommi Kinnunen (uit het Fins, Prometheus)
● Marianne Molenaar over Vrouw van Karl Ove Knausgård (uit het Noors, De Geus)
● Interactieve entr’acte door Vertaalkriebels, netwerk voor jonge vertalers
Moderator: Coen Verbraak (ov)

Toegang is vrij.

Klik hier voor een overzicht van alle avonden tijdens de Vertalersgeluktournee.

 

‘Radeloos als we waren’ tijdens de Vertalersgeluktournee (9, 11 en 20 mei 2016, Nijmegen en Amsterdam)

In april en mei trekt de Vertalersgeluktournee weer door Nederland. Welke keuzes maakt een vertaler? Voor welke dilemma’s komt zij (of hij) te staan? Wat maakt het vertalersvak zo mooi?

In een aantal boekhandels verspreid door Nederland spreken vertalers over hun vak en over het boek dat ze recentelijk vertaalden. De boeken die aan de orde komen zijn alle genomineerd voor de Europese Literatuurprijs 2016.

Radeloos als we waren van de Turkse auteur Barış Bıçakçı is een van de genomineerden voor deze prijs. Op 9, 11 en 20 mei zal ik in boekhandels in Amsterdam en Nijmegen iets over mijn vertaling van deze roman vertellen.

Het programma van deze drie avonden is als volgt: Lees verder…

De Droste-vertaler. Over het vertalen van ‘Radeloos als we waren’ van Barış Bıçakçı

De roman Radeloos als we waren van Barış Bıçakçı is genomineerd voor de Europese Literatuurprijs. Naar aanleiding van de nominatie vroeg boekhandel Athenaeum in Amsterdam me iets te schrijven over de vertaling van de roman. Onderstaand stuk is ook op de website van de boekhandel gepubliceerd. Hier is een fragment uit de roman te lezen. 

 

Een vertaler vertalen

Waarom, vraag je je soms af, zijn er toch zo weinig romanpersonages die vertalen? Universiteitsdocenten, reizigers, artsen, journalisten, rijke nietsdoeners, arme werklozen, daarvan zijn in romans genoeg voorbeelden te vinden. Zelfs over schrijvers schrijven schrijvers graag. Maar hoofdpersonen die vertalen? 

Dat een vertaler een vertaler vertaalt is dan ook een zeldzaamheid. Als vertaler van Turks proza heb ik me de afgelopen jaren ingeleefd in een middeleeuwse miniatuurschilder aan het Osmaanse hof, in een gemeenteambtenaar in een perzikenboomgaard, in een vergane zeeman, in een verhalenventer van het spoor, in Orhan Pamuk die over zijn jeugd vertelt, in een boom, een hond, een muntstuk. Maar in een vertaler, nee.

Totdat uitgeverij Leesmagazijn Bizim Büyük Çaresizliğimiz ter vertaling aanbood, de vierde roman van Barış Bıçakçı (1966). De auteur maakte zijn literaire debuut met een dichtbundel. Dat geldt voor meer auteurs in Turkije, maar Bıçakçı heeft ook na zijn overstap op proza een precieze, poëtische stijl behouden. Bizim Büyük Çaresizliğimiz, dat in 2004 verscheen, betekende Bıçakçı’s literaire doorbraak in Turkije, overigens zonder dat hij ook maar enig vraaggesprek of interview gaf, zelfs zijn foto is nauwelijks te vinden. Maar Bıçakçı en zijn roman zijn in nog een heel ander opzicht bijzonder: de hoofdpersoon en verteller van het verhaal, Ender, verdient zijn brood met vertalen.

 

Beloftes van somberheid

Of eigenlijk is Ender een halve hoofdpersoon. Niet omdat hij vertaalt, moet ik er meteen even bij zeggen, want de uitoefenaars van ons beroep worden helaas maar al te vaak aangezien voor een soort schimmensen, schaduwfiguren, halfschrijvers. Ender is in zekere zin maar half mens vanwege de verbondenheid met zijn boezemvriend Çetin, het andere hoofdpersonage, en hun beider tekortkomingen; ze maken ‘met zijn tweeën hoogstens één man’, zoals hij in het verslag van hun lange, hechte vriendschap schrijft. De twee mannen van eind dertig hebben net eindelijk samen een flat betrokken als de ouders van studente Nihal bij een verkeersongeluk omkomen en zij bij hen intrekt. Wanneer ze alle twee op de veel jongere Nihal verliefd worden, blijkt nog eens zozeer hoe de twee mannen worstelen met het leven, met de ouderdom.

Ender werkt thuis en vertaalt boeken voor Turkse uitgevers. Zelf ben ik niet zo’n thuiswerker, en de uitgevers voor wie ik boeken vertaal houden kantoor in Nederland, maar op een paar van dat soort details na: daar zat ik plots met werktafel en al op een Droste-blik. Ender, met zijn hang naar herhaling in zijn poging het verstrijken van de tijd te bezweren, zou er misschien van dromen een plaats te bemachtigen in een Drosteplaatje, dat zich met rigide wettigmatigheid tot in het oneindige herhaalt, maar zou het ons, andere vertalers, niet nog mismoediger maken dan het vastgeklonken zijn aan onze stoel al doet, dat onding in onze kantoren waarop we noodgedwongen vele uren doorbrengen? De titel van Bıçakçı’s roman, Radeloos als we waren, beloofde ook al niet zo veel vrolijks. Lees verder…

Workshop literair vertalen Turks – Nederlands (16 april 2016, Utrecht)

Altijd al eens willen weten hoe een literair vertaler zijn keuzes maakt? En waarin literair vertalen verschilt van bijvoorbeeld juridisch of technisch vertalen?

Voor iedereen met een goede kennis van Turks en Nederlands geef ik samen met mijn collega Mustafa Özen op zaterdag 26 september 2015 een workshop literair vertalen uit het Turks voor beginners.

Deelnemers aan de workshop krijgen enkele weken vóór aanvang ter vertaling een fragment uit een roman of een kort verhaal van een bekende Turkse schrijver thuis gestuurd. Aan de hand van de vertalingen van de deelnemers bespreken we tijdens de dag allerlei aspecten van literair vertalen. Waar moet je bijvoorbeeld opletten bij het vertalen van een dialoog? Zijn de namen van gerechten en kledingstukken echt zo onvertaalbaar als vaak wordt gedacht? Hoe wordt een Nederlandse tekst even soepel als het Turkse origineel?

Voor meer informatie en aanmelding, klik hier. Voor vragen, stuur een emailtje via het contactformulier op deze site, klik hier.

Datum:           16 april 2016, van 9.30 – 17.30 uur
Plaats:            Utrecht-Centrum
Docenten:      Hanneke van der Heijden en Mustafa Özen

 

Workshop literair vertalen Turks – Nederlands (16 april 2016, Utrecht)

Altijd al eens willen weten hoe een literair vertaler zijn keuzes maakt? En waarin literair vertalen verschilt van bijvoorbeeld juridisch of technisch vertalen?

Voor iedereen met een goede kennis van Turks en Nederlands geef ik samen met mijn collega Mustafa Özen op zaterdag 16 april 2016 een workshop literair vertalen uit het Turks voor beginners.

Deelnemers aan de workshop krijgen enkele weken vóór aanvang ter vertaling een fragment uit een roman of een kort verhaal van een bekende Turkse schrijver thuis gestuurd. Aan de hand van de vertalingen van de deelnemers bespreken we tijdens de dag allerlei aspecten van literair vertalen. Waar moet je bijvoorbeeld opletten bij het vertalen van een dialoog? Zijn de namen van gerechten en kledingstukken echt zo onvertaalbaar als vaak wordt gedacht? Hoe wordt een Nederlandse tekst even soepel als het Turkse origineel?

Voor meer informatie en aanmelding, klik hier. Voor vragen, stuur een emailtje via het contactformulier op deze site, klik hier.

Datum:           16 april 2016, van 9.30 – 17.30 uur
Plaats:            Utrecht-Centrum
Docenten:      Hanneke van der Heijden en Mustafa Özen