Totdat hij in 2008, hij was inmiddels zesenvijftig, een winkel in Istanbul binnen liep, er pennen en potloden, verf en penselen aanschafte, ‘twee grote tassen vol’, en weer begon te tekenen. Sindsdien schrijft en tekent hij dagelijks in zijn dagboek.

Verre bergen en herinneringen is een selectie uit die dagboeken, een verzameling rijk geïllustreerde bladen uit de vele notitieboekjes die Orhan Pamuk bijhield in de periode 2009-2022. In woorden en in beelden geeft hij een indruk van zijn leven als schrijver, in Istanbul en in de landen die hij bezoekt, van het werk aan zijn romans, en van de auteurs en schilders die hem inspireren. Hij reflecteert op de actualiteit en de geschiedenis, op verbeelding en herinnering, en droomt van een landschap waar woord en beeld één zijn.

Verre bergen en herinneringen. Geïllustreerde dagboeken, 2009-2022 is uitgekomen bij uitgeverij De Bezige Bij, 2025. 389 pp. Vertaald uit het Turks door Hanneke van der Heijden

Een pagina uit Pamuks dagboeken

Het bericht Net verschenen: ‘Verre bergen en herinneringen’ – geïllustreerde dagboeken van Orhan Pamuk verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Bilge Karasu

Een novemberdag. Buiten gutst de regen als een waterval door de Istanbulse straten. Binnen, in een zaaltje in het centrum, stoomt en dampt het. Drie generaties lezers bespreken er de romans, verhalen en essays van Bilge Karasu (1930-1995), een auteur die op alle lycea in het land wordt gelezen, maar toch wordt beschouwd als een goed bewaard geheim.

De oudste generatie bestaat uit Karasu’s leeftijdgenoten, degenen die hem persoonlijk hebben gekend. Vaak als ‘mentor’, want Karasu was uitzonderlijk vrijgevig in het delen van zijn talent en zijn kennis. In zijn huis in Ankara was het door de jaren heen een komen en gaan van beginnende schrijvers, van kunstpausen in de dop, van mensen die later in hun carrière zelf ook weer jongere collega’s adviseerden.

Dat het symposium een kader probeert te schetsen voor Karasu’s werk kan op de instemming rekenen van literaire duizendpoot Enis Batur, een van Karasu’s ‘gezellen’. ‘Een biografiecultuur is er nauwelijks in Turkije. Niemand vraagt ons wat,’ mopperde hij. ‘En straks zijn we dood.’

Dan is er de generatie van mensen die Karasu aan het eind van zijn leven nog net hebben meegemaakt. Mensen als zijn uitgeefster en zijn voormalige studenten van de vakgroep filosofie. En er zijn jonge onderzoekers, twintigers die Karasu’s werk met theoretische paradigma’s te lijf gaan, maar soms onwennig stamelen als het gaat over de interpretatie van zijn teksten.

Briefjes en aantekeningen van Bilge Karasu. Expositie bij Bilge Karasu Günleri, Istanbul, november 2023 (foto: Hanneke van der Heijden)

Maar misschien geldt dat laatste wel voor iedereen in het drukke zaaltje. Want als men het over één ding eens is, dan is het wel dat het werk van de toegankelijke, zo vaak lachende Karasu bepaald niet makkelijk te doorgronden is. Tot welke genres moet je zijn teksten eigenlijk rekenen? Schrijft hij over politieke thema’s? Waarom wordt dat dan regelmatig over het hoofd gezien?

De geslotenheid van zijn teksten is mogelijk te verklaren uit het feit dat hij tot verschillende minderheden behoorde: hij had een joodse vader en een Grieks-orthodoxe moeder. ‘En hij was homoseksueel. Dat zeg ik nu meteen maar even,’ zei de dichter en schrijver Murathan Mungan aan het slot van zijn openingsrede tot het progressieve publiek, ‘want ik weet zeker dat niemand anders dat hier hardop zal zeggen. En toch is het belangrijk, want zijn teksten zijn doordrongen van een gay sensibility.’

‘Een tekst is een oever die bereikt moet worden,’ zei Karasu ooit. Een moeilijk te bereiken oever wel te verstaan, één die inspanning vraagt van de lezer, en van de auteur. Karasu bracht daarvoor alles in stelling, tot leestekens en typografie aan toe. Zijn verhaal over twee vrouwen op een schilderij, zijn enige werk dat in het Nederlands is vertaald, oogt zelf als een schilderij vol haakjes en streepjes, witregels en inspringingen.

Taal was een thema dat voortdurend in de lezingen en discussies terugkeerde. In de eerste plaats vanwege Karasu’s meertalige achtergrond: hij sprak acht talen, en was vlak voor zijn dood begonnen aan een negende. Het gaf hem toegang tot buitenlandse literatuur, die voor veel andere intellectuelen in Turkije destijds ontoegankelijk was.

Zijn teksten schreef hij in het Turks, het Öztürkçe beter gezegd, het ‘eigenlijke Turks’, dat na de stichting van de republiek Turkije gepropageerd werd. De taal van het oude rijk, het Osmaans, werd gezuiverd van Arabische en Perzische invloeden. De gaten die de verbannen woorden achterlieten, werden gedicht met ‘puur-Turkse’ woorden.

Karasu verrijkte dat Öztürkçe in zijn teksten nog met eigen neologismen, en creërde zo een volstrekt individuele stijl – dat was een tweede punt waarover men het roerend eens was. Die stijl had flink wat hoofdbrekens gekost, vertelde een van Karasu’s vertalers. Niettemin ligt Karasu’s werk van China tot Peru in de winkel.

Juist voor een auteur die in vele opzichten tot een minderheid hoort, is een eigen literaire taal wellicht onontbeerlijk. Maar Karasu had ook andere drijfveren. Want als polyglot wist hij als geen ander hoe complex de relatie is tussen woorden en werkelijkheid. En vanuit zijn filosofische achtergrond vond hij dat je om nieuwe dingen te kunnen denken, de grenzen van de taal moet oprekken, een nieuwe taal nodig hebt.

Na drie symposiumdagen vol verkenningen en invalshoeken bleef de grote vraag vanzelfsprekend: waar gaat zijn werk over, die zo gelaagde, soms hermetische, steeds intrigerende teksten van die toeschietelijke man? Ook in dat opzicht was Mungan de meest uitgesproken spreker: ‘Liefde en passie. Voor mensen, zeker, maar ook voor bomen en planten, voor beesten en beestjes.’ Je hoefde maar te zien, vertelde hij, hoe Karasu een bosje peterselie benaderde. Hoe hij stengel voor stengel bekeek, schoonmaakte en waste, zorgvuldig in een bakje legde. ‘Bilge Karasu,’ constateerde hij, ‘is de grootste liefdesschrijver van Turkije.’

Dit stuk werd geschreven door Hanneke van der Heijden bij de eerste aflevering van ‘Aldaar’, een rubriek met literair nieuws uit Turkije, de Arabische wereld en andere landen. ‘Aldaar’ is vanaf 2024 te vinden in De Nederlandse Boekengids. Dit artikel werd gepubliceerd in jaargang 9, nummer 1 (februari-maart 2024).

Het bericht Een symposium voor Bilge Karasu verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Op de voorgrond, gelijk over het vlak verdeeld, vier vrouwen. Rechts staat de oudste, geheel gekleed in het zwart. Links van haar drie jonge vrouwen. Een van hen loopt in een vaal rode jurk door het beeld. Een tweede komt half overeind uit het gras, je ziet haar groene broek. De derde zit schuin voorover gebogen op de grond. Moslimvrouwen kennelijk, want alle vier dragen ze een hoofddoek die ruim over de schouders valt.

Het is een foto met een mooie vlakverdeling en een levendige compositie. Maar wat hem onvergetelijk maakt, is dat de vrouwen gieren van de lach. De vrouw in het zwart heeft haar hoofd in haar nek geworpen, haar ogen gesloten, je kunt haar geschater bijna horen. De vrouw met de groene broek lijkt ieder moment proestend weer terug te kunnen vallen in het gras. Degene op de grond zoekt steun bij de pollen.

Moslimvrouwen die het niet meer hebben van het lachen. Hoe vaak zien we dat eigenlijk in de krant, op de tv?

Still uit de film ‘Good evening to the people living in the camp’ van Joost Conijn

De fotograaf, Joost Conijn, werkte zich door een gat in de omheining bij een vluchtelingenkamp naar binnen. Het ging de kunstenaar niet om de ellende van de bewoners van het kamp, maar om wat ze doen, hoe ze hun dagen doorbrengen, hoe hun levens eruit zien. ‘In de schaduw van de actualiteit blijkt het leven onstuitbaar zijn gang te gaan,’ staat er in de begeleidende tekst. Natuurlijk, denk je haast, hoe zou het anders kunnen?

Achter de koppen
Ik ben literair vertaler uit het Turks. Djûke Poppinga vertaalt uit het Arabisch. De laatste vijfentwintig jaar hebben we beiden literatuur vertaald uit een regio die dagelijks de kranten haalt: Turkije, het Midden-Oosten, Noord-Afrika. Iedereen kent de berichten, over vluchtelingendeals, over oorlogen en gewapende conflicten, over olie, water en islam, over inflatie en economische crises, over verkiezingen, coups, repressie.

Maar in de schaduw van de actualiteit gaat het leven onstuitbaar zijn gang.

Of misschien moeten we eerst andere vragen stellen: is wat hier, in West-Europa, de actualiteit heet, daar ook wel zo actueel? Welke plaats hebben al die gebeurtenissen in de levens van de mensen die ze aan den lijve meemaken? Wat zijn de dingen die voor hén belangrijk zijn? Hoe bepalen die hun kijk op hun omstandigheden, op de wereld, op het bestaan in het algemeen? Hoe zien, kortom, hun levens er eigenlijk uit?

In de jaren dat wij in Damascus en Caïro, Istanbul en Ankara woonden, waren Nederlandse vrienden die voor het eerst op bezoek kwamen vaak hogelijk verbaasd als ze uit de shuttlebus van het vliegveld stapten, de drukte van het Tahrir- of het Taksim-plein in. De levendigheid, de diversiteit, het dagelijks leven in de straten waar we woonden, en ook de discussies met collega-vertalers, uitgevers, redacteuren, de debatavonden en culturele bijeenkomsten – het toonde alles bij elkaar een heel andere wereld dan de wereld die onze bezoekers uit de Nederlandse kranten kenden.

Lost in translation
Literatuur, wordt vaak gezegd, is bij uitstek geschikt om te kijken naar het leven van de ander, om de wereld te zien door de ogen van die ander. Niet met de illusie dat we getuige zullen zijn ‘van de pure, authentieke discussie die een natie binnenshuis voert, volledig afgesloten van de buitenwereld, zoals je luistert naar een familieruzie bij de buren,’ waarschuwt Orhan Pamuk ons in zijn bundel beschouwingen De andere kleuren al bij voorbaat. Zo’n afgesloten universum bestaat al lang niet meer, zoals de auteur ook geen vertegenwoordiger is van het land waar hij is opgegroeid.

Sinds 1938, toen de eerste Turkse roman in het Nederlands verscheen, in een vertaling van J.H. Kramers en Annemarie van den Bergh, zijn er zo’n honderdvijftig Turkse titels in het Nederlands vertaald. Ongeveer een zelfde aantal boeken werd de afgelopen vijftig jaar vertaald uit het Arabisch. Daaronder bevinden zich onder meer titels van Nobelprijswinaars en bestsellerauteurs Nagieb Mahfoez en Orhan Pamuk, ‘moderne klassiekers’ en kinderboeken ten behoeve van het onderwijs aan migrantenkinderen.

Ruim driehonderd vertalingen in een periode van vijfentachtig jaar, uit een regio met ruim vijfhonderd miljoen inwoners en een bloeiend cultureel leven, dat is niet veel. Het staat ook in schril contrast met de stroom van nieuwsberichten uit hetzelfde gebied.

Het betekent dat er vooral heel veel níet vertaald is. Zo is er maar weinig verschenen aan detectives, chicklit of andere ontspanningsliteratuur, is er weinig hedendaagse fictie in het Nederlands vertaald en bijna geen poëzie, al speelt die in de regio een grote rol. En vertaalde non-fictie is er ook nauwelijks: niet over al die thema’s waar in Westerse kranten zoveel over wordt geschreven. En niet over algemene onderwerpen als de klimaatcrisis, de opkomst van kunstmatige intelligentie, of de ontwikkelingen in de psychiatrie – om maar een paar dwarsstraten te noemen.

Van de boeken die wel vertaald zijn, heeft een deel zijn weg in Nederland en Vlaanderen makkelijk kunnen vinden. Andere titels zijn bijna onopgemerkt gebleven of al snel in de ramsj beland – ook al zijn hun auteurs in eigen land zeer bekend. Neem de onlangs overleden Syrische schrijver Khaled Khalifa, een van de belangrijkste Arabische auteurs van dit moment. In de afgelopen tien jaar zijn er drie romans van hem in het Nederlands vertaald, die stuk voor stuk een beeld geven van wat zich op dit moment in Syrië afspeelt en hoe het voor mensen is om in Damascus, Aleppo, Homs of Hama te wonen. Wie kent hem? Wie heeft hem gelezen?

Natuurlijk, niet ieder boek dat een hit is in eigen land, zal het even goed doen in andere delen van de wereld. Sommige boeken zijn misschien te anders, sommige auteurs hier te onbekend. Dat laatste heeft overigens deels te maken met het feit dat uit het Arabisch en Turks vertaalde titels vaak nauwelijks in de publiciteit worden gebracht.

Maar er speelt nog een factor, die zeker zo belangrijk is, denken wij, namelijk dat deze landen meestal niet worden geassocieerd met literatuur, met een hedendaags cultureel debat. Wie denkt er bij Syrië of Gaza aan romans, wie heeft er een idee van het literaire klimaat, het culturele leven in Turkije? Het is het bijeffect van de sterke nadruk op nieuws en actualiteiten wanneer het over deze regio gaat.

Een nieuwe rubriek
Hoog tijd dus, vinden wij, voor een nieuwe rubriek, een rubriek waarin we berichten over het literaire en culturele leven in de Turkse en de Arabische wereld. Want dat leven is er wel degelijk, al lezen we er niet vaak over. Vanaf 2024 beginnen we daarom in De Nederlandse Boekengids met de rubriek Aldaar. Niet alleen over het Turkse en Arabische taalgebied, maar ook met bijdragen van collega’s over andere taalgebieden waarover we zo vaak in de krant lezen, maar waarvan we de literatuur en cultuur zo slecht kennen. Dat alles in de hoop een context te bieden bij wat er is vertaald, en ruimte te scheppen voor wat de moeite waard is om te vertalen. Maar meer nog dan dat willen we laten zien dat het culturele debat zich niet alleen afspeelt in West-Europa en Amerika. En, hoe zalvend dat ook mag klinken, te luisteren naar stemmen in een ander deel van de wereld. Want natuurlijk zijn nieuwsfeiten, cijfers en statistieken belangrijk, maar wat weten we eigenlijk van mensen als we verbaasd zijn hen te zien lachen?

Dit stuk werd geschreven door Hanneke van der Heijden bij de eerste aflevering van ‘Aldaar’, een rubriek met literair nieuws uit Turkije, de Arabische wereld en andere landen. ‘Aldaar’ is vanaf 2024 te vinden in De Nederlandse Boekengids. Dit artikel werd gepubliceerd in jaargang 9, nummer 1 (februari-maart 2024).

Het bericht Het leven gaat onstuitbaar zijn gang – Inleiding bij een nieuwe rubriek met literair nieuws uit Turkije en andere landen verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Op het programma staan indringende verhalen van Oğuz Atay (uit de pas verschenen bundel Wachten op de angst), van Sema Kaygusuz, Tarık Dursun K., Memduh Şevket Esendal en Murat Kılıçarslan.

De verhalen worden op het toneel gebracht door Nazmiye Oral, Evrim Akyiğit en Bertan Topbaç. Het trio van Duygu Alkan verzorgt de muziek.

Het programma is samengesteld door Uitgelezen verhalen.
De vertalingen zijn van Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn.

Plaats:            Deventer, Theater Mimik
Datum:           zaterdag 19 oktober 2024
Aanvang:       20.00 uur

Het bericht Eus presenteert verhalen van Oğuz Atay, Sema Kaygusuz en anderen (Deventer, 19 oktober 2024) verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

De tentoonstelling ‘Je moest eens weten’ van fotograaf en kunstenaar Çiğdem Yüksel vertelt de verhalen van deze vrouwen, die zoveel hebben bijgedragen aan de opbouw van Nederland, maar van wie de levensverhalen zo onderbelicht zijn gebleven.

22 vrouwen, 22 verhalen
De tentoonstelling bestaat uit 22 verhalen, vergezeld van foto’s uit familiealbums, (video)interviews en portretten die Yüksel maakte in haar mobiele fotostudio. De verhalen gaan over de pijn van migratie, heimwee, verdwaald raken en je weg vinden. Over werken, zorgen voor de kinderen, de taal leren. Over liefde en ongelukkige huwelijken. Over beknot zijn als vrouw en emancipatie. Over de strijd voor vrijheid en gelijke rechten. En over de bijdrage die deze vrouwen hebben geleverd aan de Nederlandse economie, bijvoorbeeld als fabrieksarbeider of schoonmaker.

Selvet Șükür tijdens een dagje uit in de Keukenhof in 1973 (Foto: privé-album)

Çiğdem Yüksel: ‘Ik besefte hoezeer ik beelden mis die recht doen aan het verhaal van de eerste generatie vrouwen uit Turkije, zoals mijn oma. Een archief dat representatief is, waar mijn generatie en de generaties na mij terecht kunnen om te zien wie deze vrouwen waren en om te begrijpen waar ons verhaal in Nederland begonnen is. Als we ons visuele erfgoed niet snel aanvullen, blijft deze geschiedenis onzichtbaar. Deze vrouwen zijn inmiddels op leeftijd, de tijd dringt.’

De albumfoto’s documenteren een heel leven, en laten daarmee zien hoe de geportreteerde vrouwen in de loop van de tijd zijn veranderd. De verhalen laten zien hoe Nederland in de loop van de tijd is veranderd – ooit was het een land met sokkenfabrieken, kaarsenfabrieken, uienfabrieken. Een land waar het hebben van kostgangers heel gewoon was, waar kostgangers deel uitmaakten van het huiselijk verkeer. Maar het gaat niet alleen om verandering en verschil. De foto’s laten ook zien hoe er behalve verschillen ook overeenkomsten zijn: kiekjes van de hele familie rond een verjaardagstaart, op uitstapje in de tulpenvelden, naast de net aangeschafte televisie – het zijn foto’s die in veel Nederlandse albums figureren.

Haarlem 1979, Fatma Akın. (Foto: Bertien van Manen, uit de serie Vrouwen te Gast)

Eerbetoon aan Bertien van Manen
De tentoonstelling is tegelijkertijd een eerbetoon aan de onlangs overleden documentairefotograaf Bertien van Manen (1935–2024). Als een van de eersten documenteerde Van Manen in het fotoboek Vrouwen te gast (1978) het werk, huiselijk leven en de vrije tijd van Turkse vrouwen in Nederland. Enkele van de vrouwen die Çiğdem Yüksel portretteerde, werden in de jaren zeventig van de vorige eeuw al vastgelegd door Van Manen.

Foto- en interviewboek
De tentoonstelling wordt begeleid door een prachtig foto- en interviewboek. De interviews, geschreven door Hizir Cengiz, zitten vol beeldende details, die een levendige indruk geven van de schrijnende, grappige en ontroerende kanten van 22 levens.

De catalogus is verkrijgbaar in een Nederlandse, een Turkse en een Engelse editie, te koop bij het Nederlands Fotomuseum Rotterdam en bij de boekhandel.

Plaats expositie: Nederlands Fotomuseum Rotterdam
Duur expositie: 28 september 2024 – 25 mei 2025

Het bericht Foto’s en verhalen van de eerste generatie vrouwen uit Turkije in Nederland (Rotterdam, 28 september 2024 – 25 mei 2025) verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Pamuks interesse voor musea is niet nieuw. In 2012 opende hij zelf een museum in Istanbul, het Museum van de onschuld. In dezelfde periode waarin hij aan dat museum werkte, schreef hij ook een roman. Roman en museum heten niet alleen hetzelfde, ze beïnvloedden elkaar inhoudelijk. Soms zag Pamuk bij een tweedehandswinkel een voorwerp dat hem geschikt leek voor de roman, zoals hij op de website van zijn museum schrijft. Dat kocht hij dan, en beschreef het vervolgens in de tekst. Soms liep hij tegen een voorwerp aan dat hem inspireerde tot een nieuw verhaal voor zijn roman. Maar het gebeurde ook dat hij juist op zoek ging naar voorwerpen die pasten bij een al bestaand verhaal. De rangschikking van de in het museum tentoongestelde objecten is gebaseerd op de narratieve structuur van de roman.

Vlak na de publicatie van de roman en de opening van zijn museum publiceerde Pamuk nog een boek: De onschuld van voorwerpen. Dat boek is niet alleen een rondleiding door het museum. Pamuk benadrukt ook hoe belangrijk simpele en vertrouwde voorwerpen zijn, en wat voor belangrijke rol voor musea is weggelegd.

Een Nederlandse vertaling van de lezing die Orhan Pamuk in Rotterdam geeft zal later worden gepubliceerd in het tijdschrift Nexus.

Voor kaartjes en meer informatie over de lezing, klik hier.

Datum:         zaterdag 28 september 2024
Plaats:          Aula van de Erasmus-universiteit, Rotterdam
Aanvang:     15.00 uur

Het bericht Orhan Pamuk over ‘Novels, Museums and the Idea of Europe’ (Rotterdam, 28 september 2024) verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

De personages die Oğuz Atays in Wachten op de angst ten tonele voert, zijn hartverscheurend in hun zelftwijfel, in hun zoektocht hoe zich te verhouden tot anderen, tot het systeem, tot een maatschappij die zelf ook op zoek is naar een identiteit. Atays verhalen staan Turkse lezers in het geheugen gegrift. Ze zijn nu ook in het Nederlands beschikbaar.

Wie was Oğuz Atay?
In de korte tijd dat Atay (1934-1977) zich – naast een baan aan de universiteit en verschillende andere werkzaamheden – aan de literatuur kon wijden, schreef hij een oeuvre bij elkaar dat indrukwekkend is in omvang en overweldigend in inhoud.

In 1972 publiceerde hij zijn lijvige debuut: Tutunamayanlar (in het Nederlands verschenen onder de titel Het leven in stukken). Kort daarna al begon hij met de voorbereidingen voor een tweede roman. Tussen de bedrijven door schreef hij korte verhalen; hij zou dat genre tot het eind van zijn leven blijven beoefenen. Ondertussen publiceerde hij een biografische roman over een hoogleraar wiskunde en schreef hij een toneelstuk. Soms denk je dat hij even snel geschreven moet hebben als zijn spraakwatervallen van personages praten.

Wat maakt zijn werk voor een lezer zo overweldigend? De bruisende stroom aan ideeën, de humor en het virtuoze gekakel en gehakketak, waarachter zo’n hartverscheurende wanhoop schuilgaat, de onverwachte plotwendingen, het taalspel, de personages die tegen de klippen op steeds maar proberen tot de kern door te dringen – schrijvend over Atay is het moeilijk om je niet te laten meeslepen door zijn aanstekelijke uitbundigheid, om je niet even enthousiast in opsommingen en lijstjes te storten waarmee ook zijn personages de wereld om hen heen tot overzicht willen dwingen, om vervolgens te moeten constateren dat die zich niet bedwingen laat. Maar verzet, vernieuwing en ironie zijn in ieder geval enkele kernbegrippen: zijn verzet tegen het keurslijf waar de Turkse samenleving in was geregen, de volstrekt eigen literaire vorm die hij aan zijn teksten heeft gegeven, waardoor die niet alleen verzet beschrijven maar ook verzet zijn, de ironie en de speelsheid, de oprechtheid en zelfrelativering die hij bij dat alles aan de dag legde.

Klik hier voor een fragment uit het verhaal ‘De verhalenventers van het spoor – een droom’.

Het bericht Pas verschenen: ‘Wachten op de angst’. Verhalen van Oğuz Atay verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Onlangs verscheen bij Uitgeverij Jurgen Maas De kille nachten van de jeugd. In deze bijzondere, korte roman wervelt Tezer Özlü door haar eigen leven, en door de moderne geschiedenis van Turkije.

Özlü’s jeugd wordt getekend door een autoritaire vader, door de donkere gangen van de nonnenschool, door de schrale omgeving waarin ze opgroeit en waar hard werken en nuttig zijn voor anderen hoog in het vaandel staan. De inperkingen blijven niet beperkt tot huis en school: Tezer Özlü (1943-1986) maakte in haar korte leven drie staatsgrepen mee.

Maar hoe groot ook de repressie, Özlü beschikt over een ongebreidelde levenslust. Haar verlangen naar liefde en intimiteit, naar leven in de volle breedte, zonder inperkingen en begrenzingen, is zo groot dat ze blijft ontsnappen, naar andere levens, naar andere werelden, en naar literatuur.

Klik hier voor een fragment uit de roman.

Het bericht Pas verschenen: ‘De kille nachten van de jeugd’, roman van Tezer Özlü verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

De negentien scènes in deze korte roman beschrijven samen één dag, de dag waarop Leyla uit het dorpje Eigenheim zich zal verloven met Bilal, een van haar verwanten, afkomstig uit het naburige dorp Ginderbuiten. De roman begint met de feestelijke voorbereidingen voor de verlovingsceremonie. Gaandeweg loopt de spanning echter op, en de dag eindigt heel anders als verwacht. Maar de ware toedracht? Die lijkt door een zandstorm aan het oog onttrokken. Of is er helemaal geen zandstorm geweest?

In een compacte, beeldende stijl voert İlhan de lezer mee in een wereld waar dorpse gebruiken en grotere politieke gebeurtenissen tot een verstikkend geheel hebben geleid. Het verhaal is gebaseerd op de gebeurtenissen die zich afspeelden op 4 mei 2009 in een dorp in de buurt van Mardin, in het zuidoosten van Turkije.

Van İlhan verscheen eerder de verhalenbundel Verbannen, vertaald door Sytske Breunesse. De bundel werd bekroond met de Literatuurprijs van de Europese Unie.

Klik hier voor een fragment uit Een zandstorm, zeiden ze.

Het bericht Net verschenen: ‘Een zandstorm, zeiden ze’, roman van Çiler İlhan verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.

Gabriëlle van der Berg, hoogleraar Cultuurgeschiedenis van Iran en Centraal Azië aan de Universiteit Leiden, vertelt op dinsdag 23 april meer over dit epos, dat nog altijd springlevend in de Perzischtalige wereld, met name in Iran, Afghanistan en Tadjikistan.

Van der Berg gebruikt daarvoor een bijzonder exemplaar van dit werk, een geïllustreerd handschrift uit de vijftiende eeuw gemaakt in de Iraanse stad Shiraz, dat zich in de Leidse Universiteitsbibliotheek bevindt. Aan de hand van dat handschrift vertelt ze over de rijke en fascinerende wereld van het Boek der Koningen en gaat ze in op de rol van poëzie en materiële cultuur in de politieke geschiedenis van het Midden-Oosten.

Voor meer informatie over deze lezing en over andere lezingen in de reeks over Midden-Oosterse handschriften, georganiseerd door de UB van Leiden (2 april – 21 mei 2024), klik hier.

Plaats: Lipsiusgebouw, zaal 019, Cleveringaplaats 1, Leiden
Datum: 23 april 2024
Tijd: 19.30-21.00 uur

Deze lezing en de andere in de reeks kunnen online gevolgd en/of teruggekeken worden. Op de website zijn de links te vinden voor de livestreams en de opnames.

Het bericht Lezing over het ‘Boek der Koningen’ (Leiden, 23 april 2024) verscheen eerst op Literatuur uit Turkije.